W stronę czystego powietrza: Zielona transformacja Nowego Targu

Historia nowotarskich systemów ciepłowniczych w Nowym Targu przez całe dziesięciolecia nierozerwalnie wiązała się ze spalaniem paliw stałych, co w połączeniu z uwarunkowaniami geograficznymi – położeniem w kotlinie – stanowiło dla miasta ogromne wyzwanie ekologiczne. Jeszcze według danych obejmujących pomiary z 2020 roku, Nowy Targ mierzył się z drastycznymi przekroczeniami norm jakości powietrza, szczególnie w sezonach zimowych. W obliczu tych wyzwań i w trosce o zdrowie mieszkańców, Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej (MPEC) w 2021 roku podjęło strategiczną decyzję o systematycznym odchodzeniu od konwencjonalnych metod grzewczych opartych na węglu. Wybór padł na technologię wysokosprawnej kogeneracji – innowacyjny proces oparty na zaawansowanych silnikach gazowych, które w jednym cyklu technologicznym wytwarzają równocześnie energię elektryczną oraz cieplną, znacznie przewyższając wydajnością tradycyjne ciepłownie.

Fundamenty finansowe zielonej transformacji

Z uwagi na potężne koszty takiego przedsięwzięcia, MPEC Nowy Targ nie mogło zrealizować go wyłącznie z własnego budżetu. Spółka skutecznie postarała się o zewnętrzne wsparcie finansowe z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach programu priorytetowego „Ciepłownictwo Powiatowe”. Dofinansowanie to opierało się na dwóch filarach: bezzwrotnej dotacji wynoszącej 10 milionów 600 tysięcy złotych oraz nisko oprocentowanej pożyczce w wysokości 12 milionów 400 tysięcy złotych. Tak ogromny zastrzyk kapitału otworzył drogę do całkowitej modernizacji i ekologizacji systemu produkcji ciepła w mieście.

W postępowaniu przetargowym na realizację tego zadania wyłoniono firmę Eneria, której powierzono dostawę, montaż oraz uruchomienie nowoczesnych agregatów. Głównym założeniem całego projektu było stworzenie efektywnego, rozproszonego systemu, w skład którego wchodzą cztery niezależne jednostki zasilane gazem ziemnym. Eneria dostarczyła dla MPEC najwyższej klasy agregaty, oparte na silnikach CAT model CG170-12. Łączna wyprodukowana moc elektryczna całego układu wynosi blisko 4 megawaty. Zdecydowano, że system zostanie precyzyjnie zintegrowany z miejską siecią w czterech strategicznych lokalizacjach: przy ulicy Powstańców Śląskich, ulicy Szaflarskiej, w miejskiej Hali Lodowej przy ulicy Parkowej oraz w Hali Gorce przy alei Tysiąclecia.

Inżynieryjne wyzwania i zaawansowana sieć kogeneracyjna

Wdrożenie tak zaawansowanej infrastruktury wymagało olbrzymich nakładów pracy inżynieryjnej i indywidualnego podejścia do każdego z czterech obiektów. Przykładowo, w kotłowni przy ulicy Szaflarskiej projekt wiązał się z budową zupełnie nowego budynku dedykowanego maszynom, a także z doprowadzeniem nowych rurociągów ciepłowniczych oraz położeniem bezpiecznego gazociągu zasilającego. Z kolei na terenie Hali Lodowej kluczowa była skomplikowana przebudowa istniejących instalacji oraz dogłębne prace zbrojeniowe pod wzmocnione fundamenty, które musiały utrzymać ogromną masę nowego agregatu.

Aby dodatkowo zagwarantować mieszkańcom stuprocentowe bezpieczeństwo nawet w trakcie najsurowszych podhalańskich zim, niezależnie od kogeneratorów zamontowano także gazowo-olejowy kocioł szczytowy o mocy 4,5 MW. Jest on uruchamiany wyłącznie w sytuacjach ekstremalnych, przy temperaturach spadających poniżej -20°C, a jego moc pozwala na samodzielne ogrzanie 20 dużych bloków mieszkalnych.

Największym dowodem na stopień zaawansowania całego projektu jest bez wątpienia hybrydowy układ EC-3 zlokalizowany przy al. Tysiąclecia, w rejonie Hali Gorce. Został on zaprojektowany z myślą o maksymalizacji efektywności. Eneria zintegrowała tam wydajny agregat kogeneracyjny (dysponujący mocą elektryczną 0,999 MWe i cieplną na poziomie około 1,1 MW) z wielostopniową kaskadą pomp ciepła. W skład tego innowacyjnego systemu wchodzi jedna potężna pompa typu woda-woda o mocy 553 kW oraz dwie pompy powietrze-woda, każda o mocy 164 kW. To unikalne, hybrydowe rozwiązanie pozwala wyciągnąć maksimum użytecznej energii z całego cyklu produkcyjnego. Wydajność termiczna tylko tego jednego układu pozwala na bezproblemowe zaspokojenie potrzeb cieplnych obiektów użyteczności publicznej, takich jak urząd miasta czy szkoły. Nad bezawaryjnością tego systemu każdego dnia czuwa zespół firmy Eneria, gwarantując jego maksymalną dyspozycyjność poprzez kompleksową i długofalową opiekę serwisową.

Wymierne korzyści dla środowiska – lato bez węgla

Efekty tej wielomilionowej inwestycji okazały się natychmiastowe. Wdrożenie nowoczesnych silników gazowych i pomp ciepła pozwoliło na radykalne ograniczenie zużycia węgla, w szczególności w ścisłym centrum miasta. Fundamentalną zmianę przeszedł sam cykl operacyjny miejskiej spółki ciepłowniczej. Najstarszy z agregatów – zlokalizowany w EC-1 przy ul. Powstańców Śląskich – w pełni przejął rolę podstawowego źródła zasilania systemu poza sezonem grzewczym. Oznacza to, że w okresie od maja do września całkowicie wyeliminowano zużycie miału węglowego, a cała ciepła woda dostarczana mieszkańcom Nowego Targu podgrzewana jest wyłącznie przez jednostkę gazową. O wytrzymałości i niezawodności tej technologii najlepiej świadczy fakt, że tylko ta jedna jednostka w ciągu swoich pierwszych trzech lat eksploatacji bezawaryjnie przepracowała ponad 17 000 motogodzin. „Zastosowane przez MPEC rozwiązania przyniosły dodatkowy efekt – Nowy Targ na stałe wypadł z pierwszej dwudziestki rankingu najbardziej zanieczyszczonych miast w Polsce, a pełne wdrożenie wszystkich agregatów pozwoli docelowo na redukcję zużycia węgla o ponad połowę.” – mówi Pan Prezes Zarządu MPEC Grzegorz Ratter.

Niezależność energetyczna i droga ku geotermii

Współpraca MPEC i Enerii wykracza daleko poza samą produkcję ciepła, stanowiąc gigantyczny krok w stronę samowystarczalności elektroenergetycznej miasta. Nowe instalacje posiadają ogromny potencjał wytwórczy rzędu 32 GWh energii elektrycznej rocznie. Dzięki temu MPEC ustępuje pod względem produkcji prądu na terenie całego Podhala jedynie potężnej elektrowni wodnej w Niedzicy. Prąd wygenerowany przez cztery nowoczesne silniki w 100% pokrywa zapotrzebowanie własne spółki i mieszkańców Nowego Targu, uniezależniając lokalny system od zewnętrznych podmiotów. Co więcej, system pozwala produkować tę energię z bezpieczną nadwyżką, która jest systematycznie wprowadzana do zewnętrznej sieci elektroenergetycznej i odsprzedawana spółce Tauron, tworząc cenne, nowe źródło przychodów dla przedsiębiorstwa.

Synergia działań inwestora z dostawcą zaowocowała powstaniem inteligentnej i wysoce rentownej infrastruktury. Kogeneracja rozwiązuje lokalne problemy środowiskowe i wprowadza miasto do grona absolutnych pionierów ekologicznej transformacji w naszym kraju. Jednak MPEC Nowy Targ nie zamierza na tym poprzestać – zgodnie z długofalową polityką, działania spółki ukierunkowane są na docelowe wykorzystanie energii geotermalnej, co ma stanowić kolejny, ostateczny krok w kierunku całkowitej bezemisyjności całego regionu.